آمار نشان می‌دهد غیر مسلمان‌ها هم به اندازه مسلمان‌ها از مصرف گوشت حلال استقبال می‌کنند. اما چرا؟

گوشت حلال به چه گوشتی می‌گویند؟

مصرف گوشت کدام حیوانات در اسلام مجاز است؟

اهمیت مصرف گوشت

همه‌ مامی‌دانیم گوشت و فرآورده‌های آن از مهم‌ترین مواد غذایی تامین کننده غذای انسان‌ها هست. چون این ماده غذایی ضروری‌ نقش اساسی در رشد انسان‌ها دارد و نبودن آن موجب پیامدهای ناگوار و سو تغذیه می‌شوه. همینطور که واضح است، تنها منبع تهیه این ماده، حیوانات هستند. اما از گذشته‌های بسیار دور پرسش‌های زیادی درباره چگونگی و شرایط استفاده از گوشت حیوانات جهت تغذیه سالم مطرح بوده و هست.

از گوشت چه حیواناتی می‌تونیم استفاده کنیم.

فقط گوشت حیوانات حلال برای مصرف مسلمان‌ها مجاز است. یعنی حیوان باید از گونه‌های حلال باشد تا به عنوان حلال کشتار شود.

حیوانات دریایی

از حیوانات دریایی فقط ماهی فلس‌دار و میگو حلال است و سایر حیوانات آبی از قبیل نهنگ و خرچنگ و قورباغه و امثال اینها حرام می‌باشد.

حیوانات خشکی بجز پرندگان

از حیوانات اهلی گوشت شتر، گاو و گوسفند حلال و گوشت اسب، قاطر و الاغ مکروه است.

از حیوانات وحشی گوشت آهو، گوزن، قوچ، بز کوهی، گاو وحشی و گورخر حلال و از خوردن گوشت حیوانات دیگه مانند خوک، خرگوش، میمون و … باید اجتناب شود.

پرندگان

‌در مورد پرنده‌ها وجود یکی از دو تا نشانه زیر کافی است، تا مصرف گوشت‌شان حلال باشد.

نشانه اول: از پرندگان، گوشت پرندگانی که موقع پرواز به صورت متوالی بال می‌زنند و بال زدن آن‌ها بیشتر از صاف نگه‌داشتن بال‌هایشان هست، مثل مرغ خانگی و خروس و کبوتر و کبک، حلال و گوشت هدهد مکروه است. اما گوشت پرنده‌هایی که چنگال دارند و موقع پرواز بال‌هایشان را صاف نگه می‌دارند و بال زدن آن‌ها کمتر است و صاف نگه داشتن بال‌هاشان بیشتر است، حرام می‌باشد.

نشانه دوم: داشتن چینه‌دان، سنگ‌دان یا تیغه پشت پا (تنها داشتن یک مورد برای حلال بودن گوشت کفایت می‌کند).

اما پرنده حلال گوشتی که قصد خوردن گوشت آن را داریم باید  در یکی از دو حالت زیر قرار بگیرد.

  1. زنده‌ و به دست انسان مهار شده باشد (چنین پرنده‌ای رو مانند گوسفند باید رو به قبله کرد و با گفتن نام خدا سر برید (تمام احکام سر بریدن حیوان در مورد این پرنده اجرا می‌شود
  2. پرنده‌ای که زنده‌ است اما در دست انسان مهار نیست، مانند پرنده‌ای که در آسمان پرواز می‌کند.

این پرنده را با مجروح کردن بدنش به طوری که خون از بدنش خارج شود شکار می‌کنند. برای حلال ماندن گوشت این پرنده شرایطی وجود دارد که باید رعایت شود. مانند:

گفتن نام خدا موقع پرتاب تیر یا وسیله شکاری مورد نظر

تیز بودن نوک آن تیر یا وسیله هم شرط  است

مسلمان بودن شکارچی

و اگر شکار هنوز زنده ماند در ذبح آن نباید کوتاهی شود.

بنابراین اگر شکارچی مسلمان نباشد یا موقع تیراندازی نام خدا برده نشود یا با وسیله‌ای که کشته می‌شود، خون از بدنش خارج نشود و یا در صورت زنده بودن شکار سر آن به روش شرعی بریده نشود آن پرنده حکم مردار دارد و خوردنش حرام است.

متاسفانه گاهی دیده می‎شود افرادی با تفنگ بادی بدون اینکه نام خدا را به زبان بیاورند پرنده‌ای مثل گنجشک را هدف قرار می‌دهند و بعد اصابت ساچمه به بدن حیوان و نیمه جان شدن او به جای ذبح شرعی، اقدام به کندن سر او می‌کنند که این کار باعث حرام شدن آن شکار می‌شود چون با این روش، آن پرنده تبدیل به مرداری می‌شود که خوردنش حرام است.

روش‌های مختلف برای کشتار حیوانات در سراسر دنیا وجود دارد.

انواع ذبح عبارتند از:

۱٫حلال: واژه حلال در معنی لغوی به معنای قانونی و مجاز است که توسط مسلمون‌ها انجام می‌شود.

۲٫کوشر: معنی لغوی آن پاک و درست است و توسطه یهودی ها  انجام می‌شود.

۳٫بی حسی (خفه کردن) انواع مختلفی دارد که در کشتار صنعتی استفاده می‌شود.

به طور کلی دو نوع بی هوش کردن در ذبح داریم

یکی به منظور بی حس کردن قبل از ذبح که باعث عدم احساس درد می‌شود و در این حالت حیوان باید هنگام ذبح زنده باشد.

دیگری بی‌هوشی به معنی خفه کردن است و یک نوع روش کشتن به شمار می‌رود.

اما اینکه بی حسی به چه شکل‌هایی انجام میشه

بی‌حسی الکتریکی

این نوع بی‌هوشی یک فرآیند قبل ذبح به شمار می‌رود و شامل دو نوع بی‌حسی الکتریکی محدود به ناحیه سر و بی حسی بدن می‌شود. که بی‌حسی مربوط به سر باعث جلوگیری از حس کردن درد می‌شود و در صورتی­که ذبح انجام نشود، حیوان بهبود کامل پیدا می­‌کند. بنابراین با توجه به شرایط ذبح حلال چون در این شرایط حیوان زنده ­است مورد قبول ذبح حلال هست. در صورتی که با عمل بی حسی بدن، ایست قلبی حیوان باعث مرگ او شود و خون داخل بافت گوشتی بماند، مورد قبول ذبح حلال نیست.

خفه کردن با گاز

در این روش برای خفه کردن حیوان از گاز co2 استفاده می‌شود. این روش مورد قبول اسلام و یهود نیست.

بی حسی مکانیکی

این روش بی حسی به وسیله نفوذ گلوله به مغز انجام می‌شود. این کار باید با به کارگیری گلوله قوی و توسط افراد ماهر انجام شود. اگر موقعیت تبانچه درست نباشد، حیوان دچار درد شدیدی میشود و باید گلوله دوباره شلیک شود یا اینکه حیوان در حین هوشیاری توسط چاقو ذبح شود. این روش به خاطر وارد شدن بخشی از مغز به جریان خون مورد قبول ذبح حلال نیست.

پژوهش‌های مختلف نشان داده که روش‌های مختلف کشتار روی کیفیت و ترکیبات شیمیایی و بیوشیمیایی گوشت مثل آهن و هیم و میزان گلوکز موجود در خون و همچنین خواص فیزیکی مثل رنگ و ظرفیت نگهداری آب گوشت و خواص میکروبی آن، پس از مرگ حیوان تاثیر گذارد.

برای اجرای احکام شریعت در هنگام ذبح باید شرایط زیر تحقق پیدا کند.

۱٫شخص ذبح کننده

فردی که عمل ذبح رو انجام می‌دهد باید مسلمون عاقل و بالغ باشد. ذبح کننده می‌تواند زن یا مرد باشد. اگر شخص به واسطه مصرف مواد سکرآور قابلیت و مهارت انجام کار و یا توانایی ذهنی خود را از دست داده باشد صلاحیت انجام کشتار حلال را ندارد. از نظر اسلام گوشت حیوانی که توسط فرد بت پرست، بی دین یا شخص مرتد کشتار شده باشد حرام و غیر قابل پذیرش است. خروج روح حیوان به خودی خود، از بدنش یا به وسیله حیوان دیگر، حتی اگه گلویش بریده بشه و خونش بریزد کافی نیست مگر اینکه انسانی آن را زنده ذبح کند اینکه انسان ذبح را با ابزار یا دستگاه انجام می‌دهد موجب سلب استناد آن به انسان نمی‌شود چون فاعل مختار کافی است.

۲٫ابزار ذبح

کارد مورد استفاده برای ذبح باید کاملا تیز باشد تا حیوان کمتر زجز بکشد. این امر بریده شدن پوست و عروق خونی را آسان می‌کند و باعث خروج سریع و بلافاصله خون می‌شود به عبارت دیگر ایجاد خونریزی حجیم و فوری می‌کند. حضرت محمد می فرماید: “خدا مهارت در کارها را توصیه کرده. بنابراین اگر کشتار یا ذبح می‌کنید خوب و به درستی آنرا انجام دهید”.

همچنین از حضرت محمد (ص) نقل شده است: کشتن حیوانات با استفاده از ابزاری که پوست رو بشکافد ولی ورید وداج رو قطع نکند، ممنوع می‌باشد.

تسریع در ذبح تا حیوان زودتر از ذبح خلاص شود. شهید ثانی در این باره در مسالک می نویسد( مستحب است تسریع در ذبح تا آسان‌تر انجام شود)

در هنگام ذبح توصیه شده

  1. استجاب تیز کردن آلت ذبح تا ذبح به سرعت انجام شود.
  2. با قدرت کشیدن چاقو و با قوت ذبح کردن تا ذبح با شتاب انجام شود و حیوان احساس درد کمتری داشته باشد.

۳٫گفتن نام خدا

ذکر یا تسمیه به معنی بر زبان آوردن نام خداست. نام خدا با گفتن بسم ا… یا بسم ا… ،الله اکبر” قبل از بریدن گلوی حیوان باید گفته شود. ذکر نام خدا باعث تقویت این نیت می‌شود که حیوان با نام خدا برای تامین غذا و نه به منظور تفریح کشتار شده. در اسلام اجازه کشتن حیوان به منظور لذت و خوشگذرانی داده نشده است.

احتمالا این سوال پیش بیاید که امروزه در ذبح با دستگاه به خصوص برای کشتار مرغ، در عرض چند ثانیه چندین حیوان با هم ذبح می‌شوند. به طوری که ادای تسمیه برای هریک امکان پذیر نبوده آیا از نظر فقهی برای ذبح همزمان حیوانات متعدد یک تسمیه کفایت می‌کند؟

طبق نظر رفرنس اگر دستگاه طوری باشد که حیوانات متعدد به تناوب و با فاصله و ترتیب ذبح بشوند برای هر حیوان یک تسمیه لازم است، اما اگر یک جا باشد یک تسمیه برای همه کفایت می‌کند. دلیل عدم کفایت حالت اول این است که ذابح به هنگام ذبح حیوان دوم(به فرض) دیگر تسمیه نمی‌گوید و تسمیه اول جدا از ذبح دوم محسوب می‌شود.

در این باره آیت ا… سید محمود هاشمی می‌فرمایند ذبح چند حیوان حتی در صورت تدریجی بودن آن‌ها یک تسمیه کفایت می‌کند.

در اثبات کافی بودن یک بار ذکر نام خدا می‌توان گفت راه اندازی دستگاه، آغاز ذبح همه حیوان‌هایی است که در آن قرار دارند. اگر ذبح کننده به قصد ذبح همه حیوان‌های موجود در دستگاه‌ آن را روشن کند و نام خدا رو به همین منظور بر زبان بیاورد، در واقع برای همه آن‌ها نام خدا را گفته.

در مورد دستگاه‌های پیشرفته و پیچیده کشتارگاه‌های صنعتی، افراد زیادی در مراحل کشتار نقش دارند مثلا شخصی که با فشاردادن دکمه‌ای، دستگاه را به کار می‌اندازد و شخص یا اشخاصی که حیوانات را در دستگاه‌های مخصوص قرار می‌دهد، در نهایت، افرادی که گردن آن‌ها را زیر تیغه‌های برش قرار می‌دهد. از این رو جای این پرسش پیش میاید که در ذبح با دستگاه تکلیف تسمیه بر عهده کیست آیا همه باید تسمیه بگویند، یا هرکدام از آن‌ها می‌توانند این وظیفه را به عهده بگیرند یا کسی که ذابح اصلی است باید شناسایی شود و نام خدا را به زبان بیاورد. در این بحث اگر فقها بخواهند سخت‌گیری کنند فتوا به لزوم ادای تسمیه توسط همه دست اندرکاران این گونه دستگاه‌ها که در مراحل مختلف ذبح نقش داشتند، میدهد. چون همه جزئی از علل و اسباب وقوع ذبح به شمار می‎‌آیند.

 4.بریدن

 ذبح چیزی جز خروج روح حیوان از راه بریدن رگ‌های گردن نیست، خواه این عمل با ابزارهای ساده مثل چاقو انجام شود یا با ماشین‌های پیچیده و پیشرفته. مسئله‌ای که حائز اهمیت است؛ این است که، این کار به اراده و اختیار انسان تحقق پیدا کند. سر حیوان باید به هنگام ذبح رو به قبله و از ناحیه گلو درقاعده گردن در زیر گلوتیس (دستگاه صوتی و حنجره) بریده شود نه از پشت سر، نای و مری به علاوه وریدهای وداج و شریان‌های کاروتید باید بریده شود. هنگام بریدن سر ذبیحه نباید این عمل طوری انجام شود که نخاع حیوان صدمه ببیند یا بریده شود. فلسفه این حکم به احتمال قوی این است که ذبیحه اذیت می‌شود. از این رو باید صبر کند تا حیوان بمیرد و بدنش سرد شود. آن وقت سرش را از تن جدا کنند. اگر طناب نخاعی قطع شود، فیبر عصبی که به قلب میرود ممکن است آسیب ببیند و سبب توقف فعالیت شود. بنابراین ایستایی خون داخل عروق اتفاق می‌افتد.

چه کارایی تو ذبح مکروه

کشتن حیوانی که انسان خودش آن‌را پرورش داده است و سال‌ها با او انس داشته به نوعی بی‌رحمی و نامهربانی به حساب میاید و در روایات از آن نهی شده است و گروهی از فقها آن را مکروه می‌­دانند.

خواباندن حیوان روی زمین و سپس تیز کردن کارد برای ذبح آن مکروه است.

ذبح حیوان در برابر حیوان دیگر که آن را ببیند مکروه است.

چرخاندن چاقو در حلقوم حیوان موقع ذبح باعث اذیت و درد بیشتر می­شود و این عمل از مکروهات ذبح است و حتی برخی از فقها آن را حرام می­دانند.

کندن پوست حیوان قبل از مرگ کامل آن؛ مکروه است.

قبل از آن که بدن حیوان سرد شود و روح آن به طور کامل از بدنش خارج شود، نباید حیوان را پوست کرد. در روایتی از امام رضا (ع) ذکر شده: “هرگاه حیوانی ذبح شود و همه یا بخشی از آن قبل از مرگ کامل حیوان پوست کنده شود، خوردن گوشت آن حلال نیست”.

شکستن گردن حیوان یا اقدام به پوست کنی یا قطع اندام یا بخش‌هایی از بدن تا وقتی که هنوز تکان می‌خورد و جان کاملا از بدنش خارج نشده باشد مکروه است. حضرت محمد می فرماید “تا وقتی جان در بدن حیوان وجود دارد عجله و شتاب نکنید”. در کشتارگاه­‌های تجاری به دلیل سرعت کار، گاهی به نظر می­رسد در شرایطی که حیوان هنوز زنده‌ است اقدام به جدا کردن شاخ‌ها، گوش‌ها و پاهای جلویی می‌کنند که این موضوع مغایر با اصول و شرایط ذبح اسلامی است و باید از آن اجتناب کرد.

انجام ذبح با استفاده از ابزارهای کند مکروه است و بنا به دستور حضرت محمد (ص) کارد باید از قبل تیز شده باشد.

مزیت‌های کشتار حلال

روش صحیح ذبح دارای مزایای فراوانی است.

‌۱٫سرعت بریدن محل ذبح با استفاده از کارد تیز زمان کشتار را کوتاه می‌کند و به نظر می‌­رسد که نسبت به انجام بی حسی قبل از کشتار درد کمتری را متوجه حیوان می‌کند. در کشتارگاه­‌های مدرن که به حیوانات قبل از کشتار­، بی حسی می­دهند، بعضی از حیوانات با یک بار شوک الکتریکی هوشیاری خودشان را از دست نمی‌دهند و برای بی حس شدن دام باید بیش از یک بار انجام شود.

۲٫روش ذبح اجازه می­‌دهد تا حیوان خونگیری سریع و کامل داشته باشد. همچنین مشخص شده که خونی که در یه سیستم بسته محصور شده به وسیله بریدن عروق خونی سریعتر می‌تواند خارج شود. نیروی حاصل از ضربان قلب خون را به داخل جریان خون می‌فرستد . بنابراین هرچه ضربان قلب قوی تر باشد، مقدار بیشتری خون از بدنش خارج می­‌شود. به نظر می‌رسد که در روش ذبح اسلامی خون از محل ذبح فوران می‌کند، در حالی­‌که در حیوانات بی­‌حس شده خون آهسته‌­تر خارج می­‌شود. بدن حیوانات ذبح شده انقباضات و لرزش‌های غیر ارادی بیشتری را تو عضلات خود نسبت به حیوانات بی­‌حس شده نشان می‌دهد. این انقباضات و لرزش‌های غیر ارادی عضلانی سبب فشرده شدن عضلات بدن بر روی عروق خونی شده و سبب خروج قسمت اعظم خون از بافت گوشت به داخل سیستم جریان خون خواهد شد.

۳٫شرایط فیزیولوژیکی توصیف شده با خارج شدن خون از بدن دام ارتباط دارد. این شرایط وقتی موثرند که حیوان بعد از بریده شدن ناحیه گلو و بدون انجام بی­‌حسی خونگیری شوند. در امریکای شمالی با توجه به نوع بی­حسی و نیروی شوک اعمال شده، حیوانات معمولا تا چند دقیقه بعد از بی­حسی زنده هستند. عمل بریدن گلو عموما در طی دو دقیقه اول پس از بی حسی انجام می­شود. به این دلایل، عمل بی حسی گاو با نوعی اسلحه که برای ایجاد بی­حسی در حیوانات استفاده می­‌شود و گلوله پس از شلیک شدن از اسلحه جدا نشده و مجددا به داخل اسلحه بر می‌گردد، و بی حس کردن طیور به‌وسیله آب دارای جریان الکتریسیته بعضا در ذبح اسلامی استفاده می­‌شود. در بعضی از کشورها شدت بی­‌حسی به حدی است که منجر به مرگ حیوان می­شود. برخی سازمان­‌ها در استرالیا موافق این موضوع هستند که بی حسی قبل از کشتار منجر به مرگ حیوان گردد، طبعا این سازمان­‌ها اجازه انجام بی­‌حسی را به منظور کشتار حلال نخواهند داشت.

به اشتراک بگذارید:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اجرا شده توسط: همیار وردپرس